Recenzja opery „Król Roger” w gazecie Echo (1976)

TRANSKRYPCJA (Pełny tekst recenzji)

„ECHO” 11.X.76 Z Teatru Muzycznego „Król Roger”

Po pierwszym swym, uroczystym i nadzwyczajnym wystawieniu w hallu Akademii Górniczo-Hutniczej „Król Roger” ukazał się nam wreszcie na premierze niejako oficjalnej: w Teatrze im. J. Słowackiego, w pełni scenicznej szaty i krasy.

 

Ta premiera na pewno trwałymi zgłoskami zapisze się w krakowskich annałach kulturalnych — i w pamięci tych, którzy ją oglądali. Wystawienie bowiem „Króla Rogera”, wielkiego dzieła operowego Karola Szymanowskiego — to już samo przez się przedsięwzięcie i wydarzenie nie lada; Kraków zaś zdobył się na realizację tej opery, umieszczoną na wysokim piedestale artystycznym.

 

A nie jest to opera łatwa. Muzyka Szymanowskiego jest tu tyleż piękna, ile trudna; stawia wykonawców: śpiewaków solowych, chóry, orkiestrę przed karkołomnymi, nieraz wręcz technicznymi zadaniami, wymagając równocześnie wielkiej muzykalności i artystycznej subtelności, wejścia w bardzo specyficzny styl, ducha tej sztuki. Jest też na pewno „Król Roger” zaskoczeniem dla widza, który oczekując na wartość, ruchliwość sceniczną, szybkie nurty dramatycznego wątku i fabuły — ma tu przed sobą akcję statyczną, spokojną, kształtowaną niby na wzór antycznej tragedii. Jeśli jednak widz — i słuchacz zarazem — zrozumie i przyjmie tę konwencję, jeśli wczuje się w ów świat poezji, wyobraźni, symboli — to dozna z pewnością mnóstwa artystycznych wzruszeń.

 

Krakowski „Król Roger” jest przedstawieniem czystym w stylu, szlachetnym w prostocie użytych środków wyrazu, doskonale tonowanym w nastrojach, bez udziwnień i ekstrawagancji. Owo baśniowo-historyczne tło, na jakim rozgrywa się akcja „Rogera”: świat wczesnochrześcijański na Sycylii, surowy i prosty, ale równocześnie ulegający wyrafinowanym wpływom bizantyjskiego i arabskiego Wschodu — tak w „ikonowej” oprawie dekoracyjnej, jej kolorystyce, barwach, jak i w pięknych kostiumach — znalazło tu na scenie bardzo trafne swe odbicie. Statyczność akcji „Rogera”, której i słusznie reżyseria nie usiłuje rozruszać i naruszać, uzyskuje sceniczną dynamikę, ruch, poprzez doskonałą grę świateł i płynność wyrazistego tanecznego ruchu w scenach zbiorowych, harmonijnie zintegrowanego z muzyką. Reżyserii — udało się — przy zastosowaniu środków oszczędnych, niemal symbolicznych — stworzyć zarysowane mocno w swej charakterystyce postacie głównych bohaterów. To sukces duży!

 

A teraz — muzyka. Podziwiam iście niezmierzony ogrom pracy, jaki włożył musiał Robert Satanowski w przygotowanie „Króla Rogera”, w osiągnięcie takiej precyzji i rzetelności muzycznej, jaką demonstrowali nam w śpie-

wie soliści i chórzyści, a w grze — instrumentaliści orkiestry. Efekty tej pracy dyrygenta wykazały się w pełni na premierze: muzyka „Króla Rogera” brzmiała tu szeroką paletą barw i odcieni; zarówno potęga owych „gęstych” brzmień chórowo-orkiestrowych, przez którą przebijać się muszą głosy solistów, jak i delikatność tkanki dźwiękowej, subtelność efektów — były przedniej artystycznie marki. Umiał kapelmistrz (co jest szczególnie cenne) stworzyć swoisty nastrój słuchania, przeżywania tej muzyki — nastrój, który dopiero pozwala odczuwać jej piękno.

 

Wysoki kunszt wokalny, świetnie opanowaną sztukę prowadzenia śpiewaczej kantyleny, walory głosowej barwy wniosła w rolę królowej Roksany sopranistka Jadwiga Gadulanka. Z prawdziwą przyjemnością słuchałem tenora Ryszarda Brożka; głos tego młodego śpiewaka bardzo się rozwija, staje się nośny, coraz bardziej emisyjnie pewny i wyrównany, ma artystyczny wyraz i emocję. Młodość i korzystne warunki sceniczne — oto dalsze atuty R. Brożka w roli Pasterza, najlepszej, jak dotąd, kreacji tego artysty na naszej scenie.

 

Baryton Janusz Wolny, jako król Roger, prezentował bogaty materiał wokalny, głos potężny, dramatycznie brzmiący; myślę, że z dużym pożytkiem dla tego bardzo uzdolnionego młodego artysty byłaby tu dalsza praca nad wyszlachetnieniem emisji, kantyleny w śpiewie. Dobrze brzmiały głosy solistów: w roli mędrca Edrisi — tenora Edwarda Aulera i w partii Archiereiosa — basa Wojciecha J. Śmietany; jako Diakonissa wystąpiła Halina Szymańska. U większości solistów, niestety, szwankowała dykcja, wskutek czego piękny poetycki tekst Jarosława Iwaszkiewicza nie w pełni docierał do słuchacza.

 

Duże uznanie dla chórów; poza chórem operowym uczestniczy w przedstawieniu jeszcze chór dziecięcy z Państwowej Szkoły Muzycznej im. M. Karłowicza w Nowej Hucie — i śpiewał z godnym pochwały przejęciem i dyscypliną muzyczną.

 

W tym obrazie — scenicznym i muzycznym, jaki oglądaliśmy na premierze, „Król Roger” może być godną reprezentacyjną kartą wizytową Krakowa na wszelkich krajowych, czy zagranicznych festiwalach.

 

JERZY PARZYŃSKI

Fragment przedstawienia „Król Roger” Karola Szymanowskiego: scena zbiorowa, w środku solista — Ryszard Brożek (do recenzji obok). Fot. K.K. Polleszch

Krakowski Teatr Muzyczny. „Król Roger”, opera w 3 aktach Karola Szymanowskiego, libretto Jarosława Iwaszkiewicza. Kierownictwo muzyczne — Robert Satanowski, reżyseria — Maciej Prus, scenografia — Zofia Wierchowicz, układ choreograficzny — Tomasz Gołębiowski, kier. chóru — Zbigniew Toffel. Premiera prasowa 4.X.1976.